Directiva do Consello, do 12 de decembro de 1991, relativa á protección das augas contra a contaminación causada por nitratos procedentes de fontes agrícolas (91/676/CEE) (publicada o 31 de decembro de 1991)
A Unión Europea publica as Directiva 91/676/CEE, do 12 de decembro de 1991, que inclúe o que debería conter Código de Boas Prácticas Agrícolas (CBPA), e que obriga os Estados membros a desenvolvela para evitar a contaminación difusa das augas superficiais e subterráneas, causada principalmente por nitratos de orixe agrícola e gandeira.
Establece os criterios para a identificación de zonas vulnerables, as medidas que debe incluír unha CBPA, tanto obrigatorias como complementarias, a importancia de levar a cabo, cando sexa necesario, un programa para promover a súa aplicación, con formación e información para os agricultores, límites máximos de nitróxeno procedente do esterco por hectárea e ano que se poden aplicar, elaboración de programas de acción para aplicar nas zonas vulnerables designadas e informes para presentar á Comisión Europea.
A nivel nacional, España publica as Real decreto 261/1996, Real Decreto 1/2016/2016, do 16 de febreiro, sobre “protección das augas contra a contaminación causada por nitratos procedentes de fontes agrícolas”, para transpoñer a directiva mencionada. Obriga aos órganos competentes das comunidades autónomas a elaborar os seus propios Códigos de Protección das Augas (CBPA), que teñen carácter voluntario para os agricultores fóra das zonas vulnerables.
A partir deste requisito, cada un Comunidade Autónoma leva publicando a súa CBPA, con diferentes criterios, obrigas e medidas complementarias. https://observatorioregadio.gob.es/plataforma-de-conocimiento/documentos-y-estudios/buenas-practicas/
Ademais, está dispoñible o documento técnico da Comisión Europea, Recomendacións para o establecemento de programas de acción ao abeiro da Directiva 91/676/CEE relativa á protección das augas contra a contaminación causada por nitratos procedentes de fontes agrícolas, elaborado por un consorcio de expertos liderado pola Universidade de Wageningen. https://observatorioregadio.gob.es/wp-content/uploads/2026/01/250131_guia-de-enlaces.pdf
A pesar deste marco regulador, a contaminación da auga segue a aumentar e a Comisión Europea iniciou un procedemento que deu lugar a unha sentenza contra España o 14 de marzo de 2024. Neste contexto, publicouse o Real Decreto 47/2022, do 18 de xaneiro, que derroga o decreto anterior e introduce novos requisitos.
O apartado 2 do artigo 5 do real decreto antes mencionado establece que o Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación (MAPA) “O Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación (MAPA) publicará un estudo sobre os códigos de boas prácticas vixentes e a súa eficacia. Este estudo elaborarase en colaboración coas comunidades autónomas e as autoridades hidrográficas implicadas na vixilancia da calidade da auga, tal e como se menciona no artigo 9. Con base nos resultados deste estudo, o MAPA emitirá recomendacións ás comunidades autónomas para a revisión destes códigos de boas prácticas agrícolas.”
Do mesmo xeito, o MAPA en coordinación co Comunidades Autónomas, desenvolverá un plan de apoio para a implementación da CBPA, incluíndo a mellor formación e información para agricultores e gandeiros.
A responsabilidade de desenvolver a nova CBPA, que debe cumprir os requisitos actuais, recae nas comunidades autónomas; esta obriga, á súa vez, supón unha oportunidade para ofrecer un espazo para o intercambio conxunto de coñecementos e experiencias.
Na segunda reunión plenaria do Consello Nacional de Rego, O 5 de novembro de 2024, a reunión presidida polo Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación (MAPA) e á que asistiron membros, incluídas todas as comunidades autónomas, acordou o lanzamento do Grupo de estudo da CBPA.
Este Grupo de Estudo da CBPA contará co apoio de Observatorio para a Sostibilidade do Regadío (OSR) do MAPA, como plataforma de coñecemento e apoio técnico. Para iso, creouse un espazo de traballo específico dentro da OSR, con acceso restrinxido para os seus membros. https://observatorioregadio.gob.es/grupo-de-estudio-cbpa/
Dadas as competencias das Comunidades Autónomas, o Grupo de Estudo da CBPA terá con membros de natureza baseada en competencias. Para este fin, cada un nomeará un representante cun perfil técnico para participar no documento de traballo técnico ata a xeración do informe final da CBPA.
Ademais, o Grupo de Estudo da CBPA inclúe a participación de membros asesores, Enriquecer este traballo coas súas achegas, con representación de agricultores e da comunidade científica e técnica, así como do Ministerio para a Transición Ecolóxica e o Reto Demográfico e do propio MAPA.
A OSR redactará un documento de traballo dinámico e xestionará o proceso participativo de construción colectiva cos membros do Grupo de Estudo das APCB, que culminará nun informe final como marco técnico consensuado para as APCB nas Comunidades Autónomas. Este documento basearase nunha recompilación das APCB rexionais vixentes, co obxectivo de chegar a unha serie de recomendacións adaptadas ás condicións e sistemas agrícolas españois.
O funcionamento desta obra terá dous espazos. Un, o creado no Sitio web da OSR Este Grupo de Estudo da CBPA servirá para compartir os materiais achegados e o desenvolvemento técnico do documento de traballo, así como para xestionar o proceso participativo, tanto para os membros con experiencia como para os que desempeñan funcións asesoras. O outro grupo operará a través de... reunións reunións periódicas, nas que se convidará a todos os membros a presentar informes de progreso.
A Unión Europea publica as Directiva 91/676/CEE, con data do 12 de decembro de 1991, un documento guía sobre o que debería conter un Código de Boas Prácticas Agrícolas (CBPA), e que obriga os Estados membros a desenvolvela para evitar a contaminación difusa das augas superficiais e subterráneas, causada principalmente por nitratos de orixe agrícola e gandeira.
Establece os criterios para a identificación de zonas vulnerables, as cuestións que unha CBPA debe incluír, tanto obrigatorias como complementarias, a importancia de levar a cabo, cando sexa necesario, un programa para promover a súa implementación, con formación e información para os agricultores, límites máximos de insumos que se poden aplicar, preparación de programas de acción relativos ás zonas vulnerables designadas e informes que se deben presentar á Comisión da Unión Europea.
A nivel nacional, España publica as Real decreto 261/1996, do 16 de febreiro, sobre “protección das augas contra a contaminación causada por nitratos procedentes de fontes agrícolas”, que constitúe unha guía para que os órganos competentes das comunidades autónomas elaboren o seu CBPA, de carácter voluntario para os agricultores.
A partir deste requisito, cada Comunidade Autónoma foi publicando o seu CBPA, con distintos criterios, obrigas e medidas complementarias; cuxo contido se recolle abaixo.
A pesar deste marco regulatorio, a contaminación das augas superficiais e subterráneas segue a aumentar. E recentemente, España publicou o Real decreto 47/2022, do 18 de xaneiro, que derroga a anterior e establece novos requisitos; cuxo contido tamén se inclúe a continuación.
Actualmente, as Comunidades Autónomas desenvolverían novas CBPA que cumprisen os requisitos actuais, constituíndo á súa vez unha oportunidade para un intercambio conxunto de coñecementos e experiencias, que poidan apoiar o seu desenvolvemento desde a OSR.
O 5 de novembro de 2024, durante o segunda reunión plenaria da Xunta Nacional de Rego, Os membros acordaron poñer en marcha un grupo de estudo sobre códigos de boas prácticas agrícolas para previr a contaminación difusa por nitratos na auga.
Galego 
Español 
English (UK) 
Français 
Català 
Euskara